Špijunski mentalitet kao nasljeđe sistema: Ko je u Crnoj Gori decenijama pratio građane?
Bivši direktor Agencije za nacionalnu bezbjednost Dejan Peruničić osuđen je u Višem sudu u Podgorici na pet godina zatvora zbog zloupotrebe službenog položaja i nezakonitog prisluškivanja političara, novinara i crkvenih velikodostojnika u periodu od kraja 2019. do parlamentarnih izbora 30. avgusta 2020. godine.
Presudu je izrekao sudija Igor Đuričković, a osim Peruničića, krivim je proglašen i Srđan Pavićević, koji je osuđen na godinu i četiri mjeseca zatvora.
Prema navodima Specijalnog državnog tužilaštva, Peruničić je, suprotno Zakonu o ANB-u i bez odobrenja predsjednika Vrhovnog suda, usmeno naređivao službenicima Agencije tajni nadzor elektronskih komunikacija i praćenje više lica, među kojima su bili opozicioni političari, novinari i crkveni velikodostojnici. Teretio se i da je nezakonito naredio prisluškivanje tadašnjeg glavnog specijalnog tužioca Milivoja Katnića.
Odbrana Peruničića tvrdila je da je sve rađeno u skladu sa zakonom i u cilju zaštite ustavnog poretka i bezbjednosti države, ali je sud ocijenio da postoje dokazi o zloupotrebi službenog položaja. Advokat Zdravko Begović najavio je žalbu Apelacionom sudu.
Sud nije prihvatio predlog SDT-a da se Peruničiću odredi pritvor nakon izricanja presude, već mu je izrekao mjeru zabrane napuštanja mjesta boravišta i obaveznog javljanja policiji.
Javnost je tokom postupka bila isključena zbog, kako je saopšteno, čuvanja tajnosti i javnog reda, pa su i razlozi presude saopšteni bez prisustva javnosti.
Međutim, ova presuda otvara i mnogo šira pitanja od samog slučaja Dejana Peruničića.
Ako danas postoje dokazi da je ANB nezakonito pratio i prisluškivao političare, novinare i crkvene velikodostojnike, onda se logično postavlja pitanje — zar nema osnova sumnjati da su iste, pa čak i teže metode, koristili i raniji čelnici tajne službe, prije svega Duško Marković, ali i drugi rukovodioci sistema bezbjednosti?
Jer, praćenje novinara, političkih neistomišljenika i javnih ličnosti u Crnoj Gori nije počelo sa Peruničićem, niti je, po ocjenama mnogih, okončano njegovim odlaskom. Naprotiv, brojne afere i svjedočenja godinama ukazuju da je unutar bezbjednosnog aparata postojao duboko ukorijenjen mehanizam nadzora i kontrole nad svima koji su bili označeni kao nepodobni.
Posebno zabrinjava činjenica što se u Crnoj Gori decenijama stvara atmosfera u kojoj država neprestano traži „unutrašnje neprijatelje“, čak i onda kada ih realno nema. Umjesto da bezbjednosni sektor služi zaštiti građana i države od stvarnih prijetnji, često se sticao utisak da su pojedini politički, medijski i crkveni krugovi tretirani kao bezbjednosni problem samo zato što su mislili drugačije.
U takvom ambijentu razvijao se i specifičan „špijunski mentalitet“, u kojem je, po tvrdnjama brojnih aktera javnog života, veliki broj ljudi dobrovoljno učestvovao u doušničkim i nadzornim mehanizmima, stvarajući atmosferu nepovjerenja i straha koja je godinama opterećivala crnogorsko društvo.
Zbog toga slučaj Peruničića mnogi ne vide kao izolovan incident, već kao samo jedan segment mnogo šireg i dugotrajnijeg sistema političkog i bezbjednosnog nadzora u Crnoj Gori.
