ZNAMENITI SRBI: Stefan Nemanja - temelj Crne Gore

Stefan Nemanja (oko 1113–1199), veliki župan Raške i rodonačelnik dinastije Nemanjića, nije samo jedna od najznačajnijih ličnosti srpske srednjovjekovne istorije, već i istorijska činjenica koja nedvosmisleno potvrđuje srpsku suštinu i kontinuitet današnje Crne Gore. Njegovo rođenje u Ribnici, na prostoru današnje Podgorice, predstavlja podatak koji se ne može relativizovati, prećutati niti svesti na fusnotu, bez grubog narušavanja istorijske istine.

Upravo zato ličnost Stefana Nemanje danas izaziva nelagodu kod onih koji bi željeli da srpsku istoriju u Crnoj Gori prikažu kao naknadnu, uvezenu ili tuđu. Jer, Nemanja nije došao u Crnu Goru — on je u njoj rođen, a iz nje je iznikao državnik koji je ujedinio srpske zemlje i stvorio državu koja će trajati više od dva vijeka.

Otac Stefana Nemanje bio je Zavida, srpski vlastelin i potomak stare vladarske loze koja je i prije Nemanjića upravljala srpskim zemljama. Zavidina porodica djelovala je na prostoru Duklje, Travunije, Huma i Raške, što jasno pokazuje da su oblasti današnje Crne Gore bile organski dio srpskog političkog i etničkog prostora. Zavida je bio dio srpske vlastele koja je u kontinuitetu upravljala ovim zemljama, a njegov sin Stefan Nemanja bio je prirodni nastavak te tradicije.

Kada je 1166. godine postao veliki župan Raške, Stefan Nemanja je započeo proces ujedinjenja srpskih zemalja koji je suštinski odredio istoriju čitavog naroda. Pod njegovom vlašću ujedinjene su Raška, Hum, Travunija i Zeta (Duklja), čime je prostor današnje Crne Gore postao sastavni dio srpske državne cjeline. Uprkos savremenim pokušajima da se ova činjenica relativizuje, istorijski izvori nedvosmisleno potvrđuju da Zeta u Nemanjino vrijeme nije bila izdvojena niti posebna država, već jedna od ključnih srpskih oblasti.

Nemanja nije samo vojno ujedinjavao zemlje, već je stvarao državu u punom smislu te riječi. Učvrstio je centralnu vlast, suzbio jeresi, oslonio državu na pravoslavlje i stvorio temelje institucionalne trajnosti. Ta država nije bila prolazna tvorevina, već osnov na kome će Srbija u narednim vijekovima dostići svoj najveći politički, kulturni i duhovni domet.

Posebno mjesto u Nemanjinom istorijskom nasljeđu zauzimaju njegovi sinovi, koji su, svaki u svojoj oblasti, nastavili i produbili očevo djelo. Njihove uloge dodatno potvrđuju značaj Crne Gore u srpskoj državnoj strukturi.

Vukan Nemanjić, najstariji sin, bio je vladar Zete i Duklje. Činjenica da je upravo najstariji Nemanjin sin vladao Zetom jasno pokazuje da ta oblast nije bila periferija, već prostor od posebnog značaja. Vukan je u Zeti vladao kao srpski vladar, a njegova vlast predstavlja direktnu vezu Nemanjića i današnje Crne Gore. Svaka tvrdnja da je Zeta u tom periodu bila van srpskog državnog korpusa pada pred ovom činjenicom.

Stefan Nemanjić – Stefan Prvovjenčani, srednji sin, krunisan je 1217. godine za prvog kralja Srbije. Ta kruna nije bila slučajnost, već logičan ishod Nemanjine politike. Pod Stefanom Prvovjenčanim srpska država je dobila međunarodno priznanje, a Nemanjićka državna ideja nastavila je da živi i jača.

Najmlađi sin, Rastko Nemanjić – Sveti Sava, predstavlja duhovni temelj srpskog naroda. Osnivanjem samostalne Srpske pravoslavne crkve 1219. godine, Sveti Sava je duhovno zaokružio državu koju je njegov otac stvorio. Srpska crkva, kao institucija, nastala je unutar srpske države i za srpski narod, uključujući i prostor današnje Crne Gore, gdje je pravoslavlje postalo jedan od ključnih nosilaca identiteta.

Sam Stefan Nemanja se 1196. godine odrekao vlasti, zamonašio kao Simeon, i zajedno sa Svetim Savom obnovio manastir Hilandar, duhovno središte srpskog naroda. Kao Sveti Simeon Mirotočivi, kanonizovan je i poštovan kao utemeljivač i srpske države i srpske duhovnosti.

Sve ove činjenice pokazuju da srpstvo u Crnoj Gori nije proizvod modernih politika, niti rezultat kasnijih nacionalnih konstrukcija. Ono je istorijski utemeljeno u samom nastanku srpske države. Pokušaji da se ta činjenica prikrije ili preoblikuje ne govore ništa o Stefanu Nemanji, već o savremenim potrebama onih koji istoriju čitaju na osnovu dnevno-političkih potreba.

Rođenje Stefana Nemanje u Podgorici, vlast njegovog oca i sinova nad Zetom i trajno prisustvo Nemanjića u ovom prostoru predstavljaju istorijsku liniju koja se ne može prekinuti bez falsifikata. Zato je Nemanjino nasljeđe u Crnoj Gori pitanje istorijske istine, a ne političkog izbora.

Hronologija života Stefana Nemanje
oko 1113. godine – rođen u Ribnici (današnja Podgorica), sin Zavide
1150–1166. – upravlja pojedinim srpskim oblastima
1166. godine – postaje veliki župan Raške
1166–1196. – ujedinjuje srpske zemlje, uključujući Zetu
1196. godine – odriče se vlasti i zamonašuje kao Simon
1198. godine – sa Svetim Savom obnavlja manastir Hilandar
13. februar 1199. godine – umire u Hilandaru
1207. godine – mošti prenesene u Studenicu
Kanonizovan kao Sveti Simeon Mirotočivi