15. april 1979 – dan kada se zemlja otvorila, a bratska ruka Srbije podigla Bar iz pepela

U 7 časova, 19 minuta i 50 sekundi, 15. aprila 1979. godine, Crna Gora je zanemijela. Tlo pod nogama nestalo je u jednom trenu. Zemljotres jačine 7,0 stepeni po Rihterovoj skali (u pojedinim mjerenjima i do 7,2 u epicentru), sa razornom snagom od IX do X stepeni Merkalijeve skale, udario je iz dubine Jadrana, između Bara i Ulcinja.

To nije bio samo potres – to je bio lom vremena.

Poginulo je 101 lice u Crnoj Gori, a još 35 u Albaniji. Više od 1.000 ljudi je povrijeđeno. Preko 100.000 ljudi ostalo je bez krova nad glavom. Potpuno je uništeno 1.487 stambenih objekata, dok je više od 80.000 stanova i kuća oštećeno. Srušene su škole, bolnice, upravne zgrade, putevi, mostovi, turistički kompleksi, Luka Bar i brojni privredni kapaciteti.

Crna Gora je tog jutra bila ranjena u samo srce.

Bar – grad koji je pao, ali nije kleknuo

Nigdje razaranje nije bilo tako surovo kao u Baru. U samom gradu i okolini, 449 objekata je potpuno sravnjeno sa zemljom. Više od 3.000 zgrada je teško ili djelimično oštećeno. Bolnica, škole, institucije – sve je bilo porušeno ili napuklo.

Ali najveća rana zadata je Starom Baru.

Grad koji je trajao više od hiljadu godina, sa korijenima u X vijeku, ostao je bez svojih zidina, bez dijela duše. Padale su kuće koje su pamtile vijekove, rušila se Crkva Svetog Jovana, akvedukt, džamije i crkve – svjedoci jednog složenog, bogatog nasljeđa. Većina stanovništva je morala da ode. Tišina se uselila tamo gdje je nekada kipio život.

I do danas, ta rana nije do kraja zacijelila.

Srbija – prva, najbrža i najveća pomoć svom narodu

I onda, kada je bilo najteže – nije se čekalo.

Srbija je stigla prva.

U prvih 48 sati, u Bar je došlo više od 600 ljekara, vatrogasaca, građevinara i dobrovoljaca iz Beograda, Novog Sada, Kragujevca, Niša. Dolazili su bez kalkulacije, bez pitanja – jer je narod u Crnoj Gori njihov narod.

Stigli su kamioni hrane, vode, medikamenata, medicinske opreme. Stigli su poljski kreveti, šatori, montažne kuće. Stigla je nada.

Novi Sad je „usvojio“ dio Bara – preuzeo je izgradnju stambenih blokova i obnovu škola. Beograd je pomagao u sanaciji bolnica i ključnih institucija. Iz Srbije je stizala najorganizovanija, najkonkretnija i najobimnija pomoć.

Niko, nikada, nije bio tako brz, tako snažan i tako bratski odan – kao Srbija svom narodu u Crnoj Gori.

Tako je bilo 1979. godine. Tako je bilo kroz istoriju.

Cijela tadašnja Jugoslavija je ustala. Savezno izvršno vijeće osnovalo je Fond za obnovu. Omladinske radne akcije postale su simbol novog početka – više od 30.000 mladih iz svih krajeva velike države, a daleko najviše iz Srbije, gradilo je novi Bar.

Materijalna šteta procijenjena je na oko 4,5 milijardi američkih dolara – jedna od najvećih u Evropi u tom vremenu.

Pomoć je stizala iz više od 50 zemalja svijeta – od Sovjetskog Saveza, preko Sjedinjenih Američkih Država, Francuske, Italije, do Njemačke. Ali, u srcu svakog Baranina ostalo je jasno: najbliži su bili najbrži.

I najviše su dali.

Zašto ne smijemo zaboraviti

Ovo nije samo priča o zemljotresu. Ovo je priča o stradanju, ali i o uzdizanju. Ovo je priča o tome kako se iz ruševina rađa dostojanstvo.

Bar je tog dana izgubio dio sebe. Ali je dobio nešto što se ne može srušiti – osjećaj zajedništva, bratstva i snage da se iznova gradi.

Danas, 15. aprila, 47 godina kasnije, ne smijemo biti ravnodušni.

Sjetimo se 101 ugašenog života. Sjetimo se više od 1.000 povrijeđenih. Sjetimo se 100.000 ljudi koji su ostali bez doma. Sjetimo se 1.487 srušenih kuća i više od 80.000 oštećenih.

Sjetimo se i onih koji su došli – prvi, bez poziva, sa srcem.

Sjetimo se Srbije.

Poklonimo se žrtvama. I neka ovaj datum bude opomena – da čuvamo ono što imamo, da ne zaboravljamo ko smo i da nikada ne zaboravimo ko je bio uz nas kad je bilo najteže.