Srbija između Istoka i Zapada: Zašto su poruke iz Moskve i Pekinga izazvale pažnju
Prethodna dva dana donijela su niz poruka iz Moskve i Pekinga koje su privukle pažnju ne samo srpske javnosti već i čitavog regiona. Gotovo istovremeno, iz Rusije su stigla upozorenja o mogućnosti spoljnog miješanja u političke procese u Srbiji, dok je iz Kine stigla još jedna potvrda visokog nivoa odnosa koje Beograd i Peking razvijaju posljednjih godina.
Predsjednik Kine Si Đinping uputio je pismo predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću u kojem je naglasio da pridaje veliki značaj razvoju kinesko-srpskih odnosa i da je tokom nedavne posjete Kini bio impresioniran Vučićevom „odgovornošću prema zemlji i narodu“. U diplomatskoj praksi ovakve formulacije nisu uobičajene i predstavljaju jasan signal da Peking Srbiju vidi kao jednog od najvažnijih partnera u ovom dijelu Evrope.
Istovremeno, portparolka ruskog Ministarstva spoljnih poslova Marija Zaharova izjavila je da se Srbija nalazi „na nišanu NATO-a“ zbog svoje samostalnosti i nezavisnosti, naglašavajući da je jedan od razloga i činjenica da Beograd održava prijateljske odnose sa Rusijom. Nekoliko dana ranije i sekretar Savjeta bezbjednosti Rusije Sergej Šojgu govorio je o opasnosti takozvanih „obojenih revolucija“, navodeći proteste u Srbiji kao primjer procesa koji, prema njegovoj ocjeni, nosi elemente takvog scenarija.
Bez obzira na to da li se neko slaže ili ne sa ovakvim procjenama ruskih zvaničnika, nesporno je da one pokazuju koliki značaj Moskva pridaje Srbiji. Isto tako, činjenica da je Kina u kratkom roku sa Srbijom potpisala brojne privredne i infrastrukturne sporazume pokazuje da Beograd danas ima izgrađene kanale saradnje sa dvije velike svjetske sile.
Upravo tu leži suština srpske spoljne politike posljednjih godina. Dok su mnoge evropske države nakon početka rata u Ukrajini u potpunosti uskladile svoju politiku sa stavovima Brisela, Srbija je ostala na poziciji vojne neutralnosti i odbila je da uvede sankcije Rusiji. Ta odluka izazvala je brojne kritike sa Zapada, ali je istovremeno očuvala odnose Beograda sa Moskvom.
S druge strane, odnosi sa Kinom nastavili su da se razvijaju kroz investicije, infrastrukturne projekte i trgovinsku saradnju. Zbog toga Srbija danas predstavlja jednu od rijetkih evropskih država koja istovremeno održava intenzivne kontakte sa Briselom, Vašingtonom, Moskvom i Pekingom.
U regionu Zapadnog Balkana takva pozicija nije česta. Većina država jasno se svrstala uz jedan geopolitički blok. Srbija je, međutim, pokušala da zadrži prostor za samostalno odlučivanje, nastojeći da sarađuje sa različitim centrima moći i da svoje ekonomske i političke interese ne veže isključivo za jednu stranu.
Zato su poruke koje su stigle iz Moskve i Pekinga važne bez obzira na politička opredjeljenja. One pokazuju da Srbija zauzima mjesto koje prevazilazi njenu veličinu i broj stanovnika. Istovremeno, one svjedoče da se Balkan i dalje nalazi na prostoru ukrštanja interesa velikih sila.
U vremenu sve izraženijih globalnih podjela, Srbija se nalazi pred izazovom da očuva ravnotežu između različitih partnera i nastavi politiku koja joj omogućava saradnju i sa Istokom i sa Zapadom. Koliko će ta politika biti održiva u godinama koje dolaze ostaje da se vidi, ali je izvjesno da poruke koje ovih dana stižu iz Moskve i Pekinga pokazuju da Beograd ostaje važan faktor u širim geopolitičkim procesima.
M.Lutovac
