Crnogorski turizam na raskrsnici: Izgubili Ruse, dobili masovni turizam male potrošnje

Stvarna slika crnogorskog turizma daleko je od idealne, iako ovogodišnja ljetnja sezona po pojedinim parametrima bilježi kvalitetne rezultate i zadovoljavajući promet tokom glavnog špica sezone.

Najveći udar na ekonomsku održivost ove grane ogleda se u činjenici da je Crna Gora izgubila tradicionalno najvažnija visokoplatežna istočna tržišta, a prije svega ruske turiste. Odluka države da prekine direktne avio-linije i uvede strogi vizni režim za državljane Ruske Federacije, bez prethodno obezbijeđenog prelaznog perioda ili adekvatne alternative, nanijela je direktnu i teško nadoknadivu štetu domaćoj turističkoj privredi.

Analitičar Davor Dokić smatra da se ekonomski potencijal države gubi u administrativnim preprekama, saobraćajnim gužvama i zanemarivanju struke. On ističe da su upravo gosti iz Rusije, uz one sa Bliskog istoka i iz Skandinavije, stvarali atmosferu u kojoj je sektor ostvarivao značajnu zaradu, dok je njihovo odsustvo ozbiljno ugrozilo mogućnost dugoročnog razvoja.

„Na svaki način pokušavamo da otkinemo tu debelu granu na kojoj sjedimo. Umjesto da smo diplomatski tražili prelazni period i zaštitili interese države koja živi od turizma, mi se nismo oglasili. A gosti iz Srbije, uprkos svemu, i dalje dolaze jer su vezani za ove prostore“, rekao je Dokić za „Dan“.

On naglašava da su gosti iz Rusije na dnevnom nivou ostavljali oko 600 dolara, dok turisti koji danas masovno dolaze kroz jeftine avio-aranžmane troše svega oko 80 dolara dnevno. Prema njegovim riječima, otvaranje bulevara prema Budvi jeste pozitivan korak u putnoj mreži, ali su tradicionalni komunalni i saobraćajni problemi u primorskim opštinama ostali na nivou kamenog doba.

Posebno kritična tačka je međunarodni aerodrom u Tivtu, koji predstavlja prvi i posljednji kontakt gostiju sa Crnom Gorom.

„Ako na 40 stepeni čekate četiri sata ispred aerodromske zgrade u Tivtu, u haosu i katastrofi, ne možete dati pozitivnu ocjenu Crnoj Gori kao destinaciji. To je rak-rana našeg turizma. Lokalne samouprave i državni sistemi slabo se snalaze u realizaciji kapitalnih projekata, dok se tranzitni haos tokom ljetnjih mjeseci pretvara u noćnu moru za putnike i kompletnu privredu“, ukazuje Dokić.

On smatra da je šansa za izlazak iz krize u planskom projektovanju novih, potpuno neizgrađenih destinacija poput Buljarice, gdje se mogu izgraditi visokoluksuzni kapaciteti, kao i u činjenici da je ponovno otvaranje Svetog Stefana vratilo prepoznatljivi svjetski brend našem primorju.

Radulović: Nadležni bježe od odgovornosti
Na štetnost neodgovornog odnosa prema turističkom sektoru nedavno je upozorio i poznati crnogorski hotelijer Žarko Radulović. On je u razgovoru za „Dan“ istakao da turistički radnici i hotelijeri nisu krivi za haos u infrastrukturi i taksi prevozu, već da je to isključiva odgovornost državnih institucija.

Radulović je poručio da država mora preuzeti ulogu odgovornog direktora u svojoj firmi, umjesto što svi nadležni konstantno bježe od odgovornosti i prebacuju krivicu na druge, dok se ključne odluke ne donose. On je istakao da je turizam sofisticirana djelatnost koja zahtijeva viziju i ozbiljnost.

I poznati ugostitelj Ilija Armenko smatra da je sistem potpuno podbacio i da je Crna Gora zbog neodgovorne politike postala destinacija takozvanog socijalnog turizma. On ističe da prekid odnosa sa istočnom Evropom i drastičan pad broja ruskih gostiju za posljedicu imaju prazne luksuzne apartmane i nesposobnost da se privuče klijentela koja, zavisno od ponude, zaista ostavlja novac.

„Mi smo otjerali ruske turiste, a sad ćemo otjerati i to malo što je ostalo uvođenjem viza, umjesto da smo bili mudri i diplomatski tražili prelazni period ili podršku Evropske unije. Ovako smo ostali bez direktnih letova i doveli klijentelu koja nema novca. Postali smo destinacija socijalnog turizma, gdje se izdaje krevet za deset ili dvadeset evra, a od toga nema zarade. Svi u svijetu broje pare, a naša nadležna ministarstva zamazuju oči javnosti tako što broje samo glave“, jasan je Armenko.

Greška sa vizama i gubitak miliona
Gubitak ruskog tržišta pokazuje da geopolitičke odluke donijete bez ozbiljne ekonomske analize direktno pogađaju crnogorski turistički sektor. Umjesto traženja posebnih modela i prelaznih perioda, što su koristile pojedine zemlje u okruženju, brzo uvođenje viznog režima odsjeklo je Crnu Goru od gostiju koji su decenijama činili stub vanpansionske potrošnje.

Podaci pokazuju da su upravo ti gosti dužim boravkom i visokom dnevnom potrošnjom čuvali stabilnost sezone tokom maja, juna i septembra, zbog čega je njihov izostanak napravio nenadoknadiv finansijski minus koji masovni turizam ne može pokriti.

Prema njegovim riječima, čak i tradicionalni gosti iz Centralne Evrope, poput Čeha, zaobilaze naše primorje i odlaze u Hrvatsku zbog potpunog izostanka avio-konekcija i čarter-letova koji su ukinuti, iako se taj problem uz malo volje mogao riješiti za pola sata.

„Dok jedan Dubrovnik uzima više novca nego cijela budvanska rivijera i crnogorska obala zajedno, mi tapkamo u mjestu. Moramo prekinuti ovu praksu, svjesno ukinuti masovni turizam i podići cijene. Dvije ili tri godine ćemo biti u škripcu i grčiti se, ali kada dođu visokoplatežni gosti, onda će stvari doći na svoje mjesto“, zaključio je Armenko.