PRIREDIO: Igor Rems
U knjizi “Biće vremena” Ozeki Rut jedan odeljak je toliko interesantan da nalazim da ga treba podeliti sa vernim čitaocima Barskog portala:
“Vejltaun u provinciji Britanska Kolumbija nije bio grad u pravom smislu reči već “ lokalitet” ili oblast s rasutom populacijom koja ne broji više od pedeset stanovnika…
Nekada se tu nalazio kitolovački centar, od kojeg je ostalo ime, iako se danas kitovi retko mogu videti u okolnim vodama. Većina ih je potamanjena 1869., kada su Škot Džejms Doson i njegov američki ortak Ejbel Daglas osnovali klanicu “ Vejltaun” i počeli da ubijaju kitove novim i krajnje delotvornim oružjem nazvanim harpunski minobacač.
To je zapravo bila velika puška iz koje su se ispaljivali posebni harpuni opremljeni bombom sa sporogorućim fitiljem, koja se rasprskavala nekoliko sekundi nakon što probije kitovu kožu. Do sredine septembra iste godine, Doson i Daglas, su na jug, u Sjedinjene Države, isporučili više od 75 tona ulja.
U to vreme se ulje dobijalo iz loja, a jedini način da se do njega dođe bio je da ga iskopaju iz tela živih kitova.
Kada je u drugoj polovini veka tehnologija izdvajanja kerozina i petroleja iz preistorijskih strvina ušla u široku upotrebu, redu Cetacea ukazala se prilika da se spasi izumiranja. Moglo bi se reći da su fosilna goriva stigla tačno na vreme da spasu kitove, ali ne i one u okolini Vejltauna. Do juna 1870, godinu dana po osnivanju klanice i poslednji kitovi iz te oblasti pobijeni su ili utekli, tako da su Doson i Daglas zatvorili firmu i otišli svako svojim putem.
Kitovi su bića vremena. Kada su u maju 2007. godine eskimski kitolovci kraj obale Aljaske ubili grelandskog glatkog kita teškog 50 tona, u salu na njegovom vratu pronašli su osam centimetara dugačak strelasti vrh eksplozivnog harpuna. Naučnici su po tome utvrdili da je kit bio star između 115 i 130 godina. Stvorenja koja opstaju i žive toliko dugo sigurno dobro pamte. Vode oko Vejltauna nekada su za njih bile veoma opasne, a oni koji su preživeli znali su da treba da se drže podalje odatle. Zamislite ih kako jedni drugima klikću i mjauču onim svojim božanstvenim podvodnim glasovima: “Ne prilazi! Ne prilazi!”
