Od Drezdena do Velike: Kad monstrumi postaju članovi KPJ

PIŠE: Igor Rems

Da bi se razumelo ponašanje komunista, potrebno je vratiti se Četvrtom kongresu KPJ, održanom u Drezdenu 1928. godine. Na njemu je potvrđena već ranije utvrđena politika koja je pozivala na otcepljenje „ugnjetenih naroda“ i njihovo pravo na samoopredeljenje.

Kongres je doneo odluku o stvaranju nezavisnih država – Hrvatske, Crne Gore, Makedonije i Slovenije, dok bi mađarski i albanski narod imali pravo da se odvoje, jer je zaključeno da je njihovu zemlju anektirala srpska buržoazija. U tom cilju odlučeno je da KPJ podrži organizacije koje su se borile protiv srpske prevlasti, uključujući Kosovski komitet, VMRO i ustaše.

Posebna pažnja posvećena je „albanskom pitanju“, koje su delegati Četvrtog kongresa KPJ ocenili kao suštinsko. Konstatovano je da je posle Prvog svetskog rata jedna trećina ukupnog albanskog stanovništva „pala pod vladavinu ugnjetačkog režima velikosrpske buržoazije“, uz ocenu da je oslobođenje tog naroda od srpske okupacije moguće samo kroz sveopšti ustanak.

Sve ove odluke, svedoci smo, komunisti su uspešno realizovali, a njihove posledice, smatra autor, osećaju se i danas.

Srpski narod je tokom Drugog svetskog rata u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i Sremu preživeo, kako autor navodi, pravi genocid tokom ustaškog terora u NDH, u kojem je stradao ogroman broj Srba, Roma i Jevreja. Ništa manju golgotu, dodaje, Srbi su doživeli i od svojih sunarodnika organizovanih u razne muslimanske milicije, kao i od albanskih fašističkih i nacističkih formacija.

Publicista iz Kolašina Predrag T. Šćepanović beleži da su nakon Trinaestojulskog ustanka prve žrtve takozvane Muslimanske milicije i Bali vulnetara bili Đorđije Antović i Milić Dašić. Antović je bio trgovac. Obojica su ubijena 17. jula 1941. godine u Plavu.

Prema izjavama svedoka koje se čuvaju u Arhivu Republike Srbije, bili su vezani konopcem, a potom su im, kako su svedočili očevici, „na živima kidali meso, dok su u najvećim mukama umirali“.

Ni deca nisu bila pošteđena. U Plavu su prvih dana nakon 13. jula 1941. godine ubijena dva dečaka i dva brata – Golub i Krunislav Božović.

Nakon ovih tragičnih događaja, na stranicama Šćepanovićevog svedočanstva nalazi se spisak sa više od 1.500 imena ubijenih Srba, uz precizne podatke o tome ko je i kada počinio zločine.

Imena počinilaca, navodi autor, nikada nisu temeljno istražena u crnogorskom pravosuđu, niti je povodom tih zločina doneta bilo kakva presuda, iako su odmah nakon rata organizovana saslušanja svedoka, a tadašnja Komisija za utvrđivanje zločina prikupila obimnu dokumentaciju.

Po direktivi sa vrha, tvrdi autor, na sve to brzo je stavljen veo zaborava. Ostalo je zabeleženo da su u Plavu i Gusinju nakon 1945. godine pripadnici takozvane Muslimanske milicije i Bali vulnetara slobodno šetali gradom, a neki su postali i članovi Komunističke partije Jugoslavije. Oni koji su ih prepoznavali i prijavljivali tadašnjim vlastima, često su, kako se navodi, završavali sa etiketom državnih neprijatelja.

Zbog politike bratstva i jedinstva, Srbi su, smatra autor, još jednom morali da ćute o zločinima svojih komšija i pripadnika takozvane Muslimanske milicije i Bali vulnetara. Istovremeno, četnici su proglašeni izdajnicima i saradnicima okupatora, a njihove likvidacije, započete u Sloveniji, nastavljene su u Srbiji, a potom i u inostranstvu.

„Sve ovo i danas se dešava u slobodnom i nezavisnom Montenegru“, navodi autor.

Kako tada, tako i danas, dodaje, zbog međunacionalnog sklada zločini u Plavu i Gusinju retko se pominju, dok su, sa druge strane, zločini počinjeni nad muslimanskim stanovništvom, poput onih u Bukovici i drugim mestima, dobili daleko veću javnu pažnju.

Autor ističe da se muslimani, prema njegovom stavu, nikada nisu izvinili za zločine počinjene nad Srbima u Plavu i Gusinju, niti su za njih odgovarali.

Surove egzekucije u Plavu i Gusinju nisu prestajale kako je rat odmicao. Naprotiv, bile su sve češće i, kako se navodi, kulminirale su u Velici i Murinu krajem leta 1944. godine, kada je samo u jednom danu, prema istorijskim izvorima i arhivskoj građi na koje se autor poziva, ubijeno oko 750 Srba, među kojima i oko 120 dece.

„Komunisti za glavnog krivca ovih zločina ne optužuju komšije iz Plava i Gusinja, već prebacuju odgovornost na kosovsko-metohijske baliste. Jesu i oni učestvovali u pokolju, ali glavni krivci su Plavogusinjska i Bihorska muslimanska kvislinška milicija i vulnetari na čelu sa Osmanom Rastoderom, Saitom Šahmanovićem, Šemsom i Rizom Ferovićem i Saljom Nikočevićem“, piše Šćepanović.

U junu 1941. godine veliki deo istočnih teritorija Zetske banovine, kao i delovi Barskog sreza – Ulcinj, Vladimir, Krajina i Mrkojevići, a jedno vreme i Šestani – predati su takozvanoj Velikoj Albaniji.

U tim krajevima uspostavljen je  težak okupacioni režim čije su represivne mere bile usmerene prema slovenskom stanovništvu sve tri veroispovesti.

Bilo im je zabranjeno školovanje na srpskom jeziku. Pravoslavne crkve su zatvarane i pljačkane, a sveštenstvo Mitropolije crnogorsko-primorske uklanjano i proterivano. Bivši službenici Kraljevine Jugoslavije pravoslavne veroispovesti bili su ubijani ili proterivani.

Mnogi Albanci pristupili su redovima vulnetara, albanske milicije, a tokom nemačke okupacije početkom 1944. godine od tog stanovništva formirana je 21. pešadijska SS divizija „Skenderbeg“.

U oktobru 1941. godine svi Albanci u tim krajevima postali su državljani Kraljevine Albanije, koja je bila italijanski protektorat i održavala privid albanske nezavisnosti.

Egzekucije uglednih Ulcinjana odvijale tako što bi im za noge vezivali veliki kamen i potom ih sa pristaništa bacali u more.

U literaturi nisam naišao na podatak da li su ti zločinci ikada procesuirani. Intencija KPJ bila je da se ne talasa, nekada kao i sada.