Od političkih tenzija do ekonomske stvarnosti: Crna Gora i dalje najviše zavisi od Srba i Rusa

„Dan“ je juče objavio nove podatke MUP-a: Srbi najbrojniji među strancima, Rusi drugi. Samo iz Rusije u Crnu Goru od 2022. do 2025. stiglo je 373,84 miliona evra direktnih investicija

Protiv prirode se ne može. A brojke koje ovih dana stižu iz crnogorskih institucija upravo to pokazuju – bez obzira na političke tenzije, dnevnu retoriku i odluke koje su posljednjih godina otežavale život i poslovanje građana Srbije i Rusije u Crnoj Gori, veze sa tim tržištima i ljudima ne mogu se izbrisati političkom odlukom.

„Dan“ je juče objavio podatke koje je tom listu dostavilo Ministarstvo unutrašnjih poslova, a prema kojima u Crnoj Gori trenutno 99.562 strana državljanina ima regulisan boravak.

Najbrojniji su državljani Srbije – 25.556, slijede državljani Rusije sa 19.947, dok je državljana Turske 10.902.

Kada je riječ o ruskim državljanima, 5.955 ih ima privremeni boravak, 11.927 produženi privremeni boravak, dok 2.065 ima stalni boravak.

Ovi podaci su posebno zanimljivi ako se uporede sa posljednjih nekoliko godina, tokom kojih je Crna Gora uvela sankcije Rusiji, otežala uslove boravka i poslovanja, a zatim najavljivala i nova ograničenja.

Procjene koje je ranije objavljivao „Dan“ pokazivale su da je Crnu Goru u prethodnom periodu napustilo više od 14.000 ruskih državljana, dok su mnogi od njih novi dom pronašli upravo u Srbiji.

Ipak, uprkos tom odlivu, Rusi su i dalje druga najbrojnija grupa stranih državljana u Crnoj Gori.

Ruski novac nije bio „politička kategorija“
Posebnu težinu imaju podaci o ekonomskom efektu ruskog prisustva.

Prema podacima Centralne banke Crne Gore, ukupan priliv direktnih investicija iz Rusije od 2022. godine iznosio je 373,84 miliona evra. Samo u 2022. godini ruski priliv bio je 127,1 milion, u 2023. 112,5 miliona, u 2024. 100,1 milion, dok je u 2025. pao na 33,98 miliona evra.

Pad je dramatičan i direktno se poklapa sa periodom sankcija i ograničenja. Prema podacima koje je objavio „Biznis.me“, ruski priliv investicija u Crnu Goru u 2025. bio je 73,28 odsto manji nego 2022. godine.

To su stotine miliona evra koje su ušle u crnogorsku ekonomiju.

I nije riječ samo o kupovini nekretnina. Ruski državljani su otvarali kompanije, zapošljavali ljude, trošili novac u trgovini, ugostiteljstvu, turizmu i drugim uslugama.

Još 2022. godine tadašnje Ministarstvo finansija saopštilo je da su prihodi od PDV-a u prvih devet mjeseci te godine bili 171,6 miliona evra veći nego u istom periodu 2021. godine, a 127,7 miliona iznad plana. Tada je eksplicitno navedeno da su povećani dolasci ruskih i ukrajinskih državljana kroz privatnu potrošnju, turizam, trgovinu i investicije doprinijeli rastu prihoda.

Tačan iznos koji se može pripisati samo njima nije bilo moguće izdvojiti jer statistički sistem nije imao takvu kategoriju.

A šta Crna Gora radi sa ljudima koji joj trebaju?
Ovdje dolazimo do suštine.

Crna Gora ima hroničan nedostatak radne snage, posebno u turizmu, ugostiteljstvu, građevinarstvu i drugim uslužnim djelatnostima. Vlada je za 2026. godinu odobrila gotovo 29.000 dozvola za zapošljavanje stranaca, od čega je najviše predviđeno upravo za smještaj i ishranu i građevinarstvo.

Istovremeno, iz zemlje odlaze ljudi koji su već došli, uložili novac, osnovali firme, kupili nekretnine i uključili se u ekonomski život.

Razlozi su dobro poznati: sankcije prema Rusiji, sve strožiji propisi o strancima, problemi sa bankama, administracijom, poslovanjem i najave ili uvođenje viznih ograničenja.

Ekonomista i bivši ministar finansija Aleksandar Damjanović nedavno je upravo upozorio da crnogorska ekonomija, kao privreda dominantno oslonjena na usluge i turizam, mora stvarati uslove za dolazak i nesmetan boravak stranaca, posebno u uslovima hroničnog nedostatka radne snage.

To je ekonomska realnost.

A realnost je ponekad tvrdoglavija od politike.

Srbi i Rusi kao ekonomska neminovnost
Posebno je zanimljiv broj državljana Srbije.

25.556 ljudi iz Srbije ima regulisan boravak u Crnoj Gori.

Oni su prva grupa među stranim državljanima i daleko su ispred svih ostalih.

Rusi su drugi sa gotovo 20.000.

To nije statistika koju treba tumačiti kao politički stav, već kao činjenicu o geografiji, istoriji, porodičnim vezama, jeziku, kapitalu, turizmu i ekonomiji.

Crna Gora ne može da promijeni činjenicu da su Srbi i Rusi njeni najbrojniji strani stanovnici.

Ne može da promijeni ni činjenicu da su Srbi tradicionalno jedno od najznačajnijih tržišta za crnogorski turizam, kao što ne može da zanemari ekonomski značaj ruskog kapitala i potrošnje.

Zato je svaka politika koja te odnose posmatra isključivo kroz prizmu geopolitičkih sukoba dugoročno neodrživa.

Crna Gora mora da ima svoju spoljnu politiku i međunarodne obaveze, ali mora da ima i ekonomsku pamet.

Ne može država koja živi od turizma da se ponaša kao da joj nije stalo odakle joj dolaze gosti.

Ne može ekonomija koja ima manjak radne snage da otežava dolazak ljudima koji žele da rade.

Ne može mala država da odbija kapital, potrošnju i tržišta koja su joj godinama bila važna.

Crna Gora ne može živjeti od svađa sa najbližima
Problem je što je u Crnoj Gori posljednjih godina politika često bila ispred ekonomije.

Odnos prema Srbiji i Rusiji postao je dio širih političkih i geopolitičkih sporova, iako su ekonomski interesi Crne Gore često govorili nešto sasvim drugo.

Nije potrebno biti politički analitičar da bi se vidjelo da Crna Gora ne može dugoročno da živi od sukoba sa najbližim okruženjem.

Srbija je neposredni susjed, ogromno tržište, zemlja sa kojom Crnu Goru povezuju porodične, kulturne, istorijske i ekonomske veze.

Rusija je decenijama bila jedno od važnih tržišta za crnogorski turizam i izvor značajnih investicija.

Istovremeno, podaci pokazuju da odlazak Rusa već ima svoju cijenu.

Ako je u samo četiri godine ruski investicioni priliv pao sa 127,1 na 33,98 miliona evra, onda to nije pitanje ideologije. To je pitanje novca, investicija, radnih mjesta i ekonomske politike.

I zato bi bilo dobro da se u Podgorici konačno shvati jednostavna stvar: Crna Gora ne može da gradi budućnost tako što će praviti neprijatelje tamo gdje ima prirodne i ekonomske partnere.

Niko ne traži da Crna Gora napusti svoje međunarodne obaveze.

Traži se nešto mnogo jednostavnije – da država vodi računa o sopstvenom interesu.

A sopstveni interes je da joj dolaze turisti, da stranci otvaraju kompanije, da se ulaže, da se zapošljavaju ljudi i da novac cirkuliše kroz crnogorsku ekonomiju.

Zapadna podrška Crnoj Gori može biti značajna u političkom i institucionalnom smislu, ali turistički i ekonomski interesi Crne Gore ne mogu se svesti na jedan geopolitički pravac. Crna Gora mora sarađivati sa svima od kojih njeni građani imaju korist.

Protiv prirode se ne može
Brojke su ovdje najbolji argument.

Skoro 100.000 stranaca sa regulisanim boravkom. Na vrhu Srbi, zatim Rusi i Turci. Stotine miliona evra ruskih investicija. Značajan doprinos privatne potrošnje i PDV-a. Veliki broj stranaca neophodan crnogorskom tržištu rada.

I onda se postavlja pitanje – šta je pametnije: otvarati vrata ljudima koji žele da dođu, rade, troše i ulažu ili ih administrativnim i političkim preprekama slati u Srbiju, Španiju, Italiju i druge zemlje?

Odgovor bi morao biti jasan.

Crna Gora će prije ili kasnije morati da se vrati politici ekonomskog pragmatizma i da odnose sa Srbijom i Rusijom postavi na nivo koji odgovara njenim stvarnim interesima.

I ne samo zbog politike.

Zbog turizma. Zbog investicija. Zbog radne snage. Zbog trgovine. Zbog građana koji od tih poslova žive.

Tokom ere Mila Đukanovića i DPS-a stvorena je politika dubokog političkog distanciranja od Rusije, a odnosi sa Srbijom su godinama bili opterećeni teškom političkom retorikom i odlukama Podgorice koje su u najmanju ruku bile nerijateljske, poput one o sramnom priznanju lažne države "Kosovo". Poslije promjene vlasti mnogi su očekivali da će to vrijeme ostati iza nas.

Ako se danas ponovo stvaraju barijere za ljude iz Srbije i Rusije, onda je očigledno da taj zaokret nije završen.

Možda je vrijeme i za političko preispitivanje svega što je rađeno prethodnih godina.

Ne zbog bilo koga drugog, već zbog Crne Gore.

Jer država koja živi od turizma i usluga mora da poštuje svoja tržišta, svoje goste i svoje ekonomske partnere.

Protiv prirode se ne može. A crnogorska priroda, geografija, istorija i ekonomija uporno pokazuju istu stvar - Srbija i Rusija nijesu prolazna politička epizoda, već prostor sa kojim Crna Gora ima trajne veze.

Što prije se politika sa tim pomiri, prije će i ekonomija prodisati.

D. Obradović